Dziś znajdujemy się (…) w sytuacji, którą John Berger, kiedy tu przyjechał, określił mianem niepokonanej rozpaczy. Tak to odczuwam. I właśnie dlatego powstały Zapomniane. Próbowaliśmy się cofnąć. Szukamy takiej przeszłości, która mogłaby okazać się użyteczna, takiej, która pozwoliłaby nam wyjść poza ten straszny moment, w którym się znaleźliśmy.

Penny Johnson w wywiadzie dla Kultury Liberalnej.

Autorzy książki zabierają nas w podróż po obecnej i historycznej Palestynie. Krążymy wraz z nimi ulicami Nablusu, Jerozolimy i Jafy. Natykając się na przeszkody i checkpointy, docieramy do rezerwatu przyrody Gamla na okupowanych Wzgórzach Golan i nad brzeg wysychającego Morza Martwego. Zwiedzamy nierzucające się w oczy mauzolea, szukamy śladów wymazanych z mapy wiosek, upamiętnień Nakby i grobów wielkich palestyńskich poetów – Mahmuda Darwisza i Raszida Husajna. Poruszając się po tej coraz bardziej ograniczonej dla Palestyńczyków przestrzeni, przemierzamy całe epoki – od czasów starożytnych po współczesność.

Raja Shehadeh i Penny Johnson próbują odtworzyć utracone połączenia: Niektóre z tych połączeń – piszą – zerwały się wieki temu, ale wciąż przypominają czasy, gdy w naszym regionie krzyżowały się szlaki pielgrzymów, poszukiwaczy przygód i kupców od Bagdadu i Stambułu po Hajfę i Akkę. Inne giną w wirze teraźniejszych spraw, takich jak choćby kategoryczna odmowa uznania Nakby przez Izrael. O dawniejszych czasach szepczą ruiny, na przykład pozostałości architektury bizantyjskiej w At-Tirze, dzielnicy naszego miasta, Ramallah, czy skomplikowane systemy nawadniające z epoki brązu i żelaza oraz piwnice do przechowywania wina odkryte przez archeologów na zboczu wzgórza w pobliżu wioski Dżib, której nazwę nosi dziś izraelski posterunek. Warstwy ludów i cywilizacji – warto pielęgnować pamięć o nich, a nie sprowadzać jej do jednej prostej historii.

Ta piękna i melancholijna książka jest próbą ocalenia pamięci o miejscach i zamieszkujących je ludziach. Jest też gestem oporu wobec izraelskiej okupacji, która chce usunąć Palestyńczyków z ziemi między Rzeką a Morzem i wymazać ich historię.

Raja Shehadeh Urodził się w 1951 roku w Jafie. Jest palestyńskim pisarzem, prawnikiem, obrońcą praw człowieka, jednym z twórców organizacji praw człowieka Al-Hak (Prawda), autorem wielu książek na temat prawa międzynarodowego, praw człowieka i Bliskiego Wschodu. Opublikował kilka książek, m.in. Palestyńskie wędrówki. Zapiski o znikającym krajobrazie, Obcy w domu, Dziennik czasu okupacji. W 2008 roku otrzymał Nagrodę Orwella, w 2012 roku był finalistą Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego. Mieszka w Ramallah.

Penny Johnson – jest współzałożycielką Instytutu Studiów nad Kobietami na Uniwersytecie Birzeit, redaktorką współpracującą z Jerusalem Quarterly oraz autorką książki Companions in Conflict.

Aleksandra Lipczak – Dziennikarka i reporterka. Jest stypendystką europejskiego programu dla młodych autorów i tłumaczy CELA. Jej książkowy debiut Ludzie z placu Słońca został bardzo dobrze przyjęty przez czytelników i krytykę, był nominowany do Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Publikuje m.in. na łamach Polityki i Przekroju. Współtworzyła obywatelską inicjatywę Witajcie w Krakowie. Jej druga książka – Lajla znaczy noc (2020) – była szeroko dyskutowana i wielokrotnie nagradzana (m.in. finalistka Nagrody Literackiej „Nike” 2021, Nagroda im. Witolda Gombrowicza 2021, Nagroda Miasta Literatury UNESCO, Nagroda im. Beaty Pawlak).